SANAYİ ALT YAPISI

GAP Bölgesi’nde sınai gelişmenin sağlanması için gerekli kamu yatırımları, sanayi altyapısının tamamlanması hedefine yönelik yatırımlardır. Bu çerçevede Bölge’de illerin çoğunda havaalanı bulunmakta, küçük sanayi siteleri ve organize sanayi bölgeleri ihtiyacı karşılayacak durumda bulunmaktadır.

Bölge’de Mardin, Gaziantep I, Gazianlep II ve Şanlıurfa I. Organize Sanayi Bölgeleri bitmiş, Diyarbakır ise tamamlanmamasına rağmen faal durumdadır. GAP Bölgesi’nde tamamlanan OSB’lerin Türkiye toplamı içindeki payı, alan büyüklüğü bakımından % 11′dir. Mevcut OSB’lerde 342 fabrika üretime geçmiş ve 34 400 kişiye iş imkanı sağlamıştır.

Adet Hedef
Mevcut OSB (Faal) 5
Fabrika Sayısı 543 1 658
İnşaat Halinde 10
İstihdam 40 000 126 000

GAP Bölgesi’nde 18 adet Küçük Sanayi Sitesi tamamlanmıştır. Bunlardan 6′sı Diyarbakır, 6′sı Gaziantep, 3′ü Şanlıurfa, 1′i Batman, 1′i Siirt ve 1′i Mardin’dedir. GAP Bölgesi KSS’lerinin Türkiye toplamı içindeki payı % 8′dir. Bu sitelerde mevcut 5 514 işyerinde yaklaşık 33 000 kişi çalışmaktadır.

Adet
Mevcut KSS 18
İşyeri Sayısı 5 514
İstihdam 33 000
İnşaat Halinde KSS 19
İşyeri Sayısı 4 527
Toplam İstihdam 60 000

GAP Bölgesi’nde iki serbest bölge mevcut olup, bunlardan Mardin Serbest Bölgesi, 21 Kasım 1995 tarihinde faaliyete geçmiştir. 34 adet firmanın bulunduğu Mardin Serbest Bölgesi’nde 1998 yılında ticaret hacmi 13.7 milyon ABD doları olarak gerçekleşmişken, 1999 yılında 5.3 milyon ABD daları, 2000 yılı ilk altı ayı için de 4 milyon ABD doları olmuştur.

Gaziantep Serbest Bölgesi ise; 14 Temmuz 1998 tarihli ve 23402 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan Bakanlar Kurulu’nun 98/11368 sayılı kararı ile açılmış bulunmaktadır. 18 adet firmanın bulunduğu Gaziantep Serbest Bölge-si’nde 1999 yılındaki ticaret hacmi 16 milyon ABD doları olarak gerçekleşmişken, 2000 yılı ilk altı ayı için de 19 milyon ABD doları olmuştur.

Mardin Serbest Bölgesi
Firma 34 Adet
Ticaret Hacmi 13.7 milyon ABD doları (1998)
5.3 milyon ABD doları (1999)
4 milyon ABD doları (2000 ilk 6 ay)
Gaziantep Serbest Bölgesi
Firma 18 Adet
Ticaret Hacmi 16 milyon ABD doları (1998)
19 milyon ABD doları (2000 ilk 6 ay)

Bölge’nin sulu tarıma açılması ile beraber sanayide önemli gelişmeler meydana gelmiştir. 1995-1997 arasında sanayi tesisleri % 60 artmış, Bölge sanayinin Türkiye sanayü katma değeri içindeki payı ise % 2′den % 4′e yükselmiştir. Sanayideki gelişmenin başlıca nedenleri aşağıdaki şekilde özetlenebilir :

GAP’a devlet tarafından yapılan 14 milyar ABD doları tutarındaki yatırımın Bölge’de kalan kısmı ile yaklaşık 1 milyar ABD doları tutarındaki kamulaştırma bedelleri, arazi değer artışları ve sulamadan dolayı tarımsal gelirde meydana gelen arhşlar, Bölge’deki sermaye birikimini olumlu yönde etkilemiştir.

Altyapıda önemli gelişmeler kaydedilmiştir; 7 ilde STOL havaalanları yapılmış, Şanlıurfa uluslararası havaalanı Türkiye’deki en büyük kargo kapasitesi ile halen inşa edilmektedir.

Otoyol Gaziantep’e kadar tamamlanma aşamasına gelmiş, Gaziantep-Şanlıurfa kesimi inşa halinde olup tamamlandığında Bölge’ye önemli bir ulaşım kapasitesi yaratmış olacaktır. Sanayinin gelişmesindeki en önemli engel enerji iletim hatlarının yetersizliğidir.

2 adet Serbest Bölge, 5′i faal 15 OSB ve 18′i tamamlanmış 37 KSS bulunmaktadır.

Türkiye genelinde uygulanan teşviklere ilaveten özel teşvikler uygulanmaktadır.

YATIRIM TEŞVİKLERİ
Sanayiin gelişmesi amacıyla devletin öngördüğü önemli bir diğer tedbir ise teşviklerdir.

Ülkemizde çeşitli teşvik mevzuatı (Genel Teşvik Mevzuatı, KOBİ Teşvik Mevzuatı, Yarım Kalmış Yatırımların Ekonomiye Kazandırılmasına Dair Karar, 4325 Sayılı Vergisel Teşvikler ve en son Enerji Desteği gibi) mevcuttur. Bu nedenle birden fazla teşvik mevzuatı kapsamına giren illerdeki uygulamalarda ciddi karışıklıklar ortaya çıkmaktadır. Bu durum, GAP illeri için de geçerlidir.

Bir taraftan Kalkınmada Öncelikli Yöreler’in sayısı artarken öbür taraftan bu mevzuatın girişimciler açısından ortaya koyduğu karmaşa, teşviklerin yeni bir şemsiye altında, basitleştirilerek uygulamaya konulması gereğini ortaya çıkarmıştır.

Günümüzde mevzuat çokluğunun ve uygulamada yaşanan çelişkilerin önü-ne geçebilmek amacıyla Hazine Müsteşarlığı’nca Genel Teşvik Sistemi ve KOBİ Mevzuatı’nda değişiklikler yapılması öngörülmüştür. Tarım sektöründe uygulanan teşvik tedbirlerinin düzenlenmesi çerçevesinde, tarımsal sanayi yatırımı yapan ve bu yatırımı için gerekli hammaddeyi çiftçilerle sözleşmeli üretim yaparak temin eden yatırımcıların tesvik edilmesi çalışmalarına başlanmıştır. Bu şekilde, tarımsal ürünlerin pazarlamasının kolaylaştırılması, çiftçinin yerinde istihdam edilmesi ve çiftçi gelirinin yükseltilmesi düşünülmektedir.

1996 yılında GAP’a, ülke içindeki % 6.5 payı ile 2000 yılı fiyatlarıyla toplam yatırım tutarı 1 407 trilyon TL’lik teşvik belgesi verilmiştir. Bu hıtar oransal olarak aynı kalmakla beraber 1997 yılında 940 trilyon TL olmuştur. 1998 yılında GAP’ın ülke içindeki payı % 7.3′e yükselmiştir. Ancak 1999 yılında ekonominin genel gidişi doğrultusunda teşvikli yatırım taleplerinde bir önceki yıla göre yaklaşık % 40 oranında bir azalma meydana gelmiştir. 1999 yılında bir önceki yıla göre tarım sektöründe % 44′lük bir artıs gerçekleşmiş, buna karşılık madencilik sektöründe % 93, enerji sektöründe % 48, imalat sektöründe °/ 68 ve hizmetler sekföründe % 55 oranlarında azalma meydana gelmiştir.

Devlet yardımlarının uygulanmasında ortaya çıkan bazı aksaklıklara çözüm bulunmasını sağlamak amacıyla 7-8 Nisan 2000 tarihlerinde Diyarbakır GAP-GİDEM, Diyarbakır Valiliği ve Diyarbakır Ticaret ve Sanayi Odası’nın organizasyonuyla Diyarbakır’da “Devlet Yardımları Uygulamaları” konulu panel ve eğitim programı düzenlenmiştir. Hazine Müsteşarlığı Teşvik Uygulama Genel Müdürlüğü, Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracat Genel Müdürlüğü, Milli Emlak Genel Müdürlüğü, Gelirler Genel Müdürlüğü, Türkiye Kalkınma Bankası, Halk Bankası, TEDAŞ Genel Müdürlüğü Çevre Bakanlığı uzmanlarının eğitimci olarak katıldığı programda, Bölge illeri Vali Yardımcıları, Bölge illerinde çalışan Defterdarlık, TEDAŞ, Milli Emlak, SSK, Halk Bankası ve Vergi Dairesi çalışanlarından oluşan yaklaşık 120 kişiye eğitim verilmiştir.

Bilindiği üzere yürürlükteki devlet yardımlarının uygulanmasında bazı aksaklıklar bulunmaktadır. Bu aksaklıkların bir kısmı ise uygulayıcı kamu personelinin bilgi eksikliğinden kaynaklanmaktadır. Buradaki eğitimin amacı, sözkonusu teşviklerin tasarımını yapanlar ile uygulayanları ve yararlanan özel sektör temsilcilerini biraraya getirerek aksaklıklara çözüm bulunmasını sağlamak olmuştur.

” Devlet Yardımları Uygulamaları” konulu panel

GAP’ın Hedefleri

hedef_1Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) dünyadaki örnekleriyle karşılaştırıldığında kapladığı coğrafi alan, fiziksel büyüklükleri ve hedefleri açısından iddialı bir projedir.GAP ülkemizin yörece az gelişmiş bölgelerinden birisi olan Güneydoğu Anadolu Bölgesi’ndeki 9 ilde (Adıyaman, Batman, Diyarbakır, Gaziantep, Kilis, Mardin, Siirt, Şanlıurfa, Şırnak) uygulanmakta olan, çok sektörlü entegre bir bölgesel kalkınma projesidir. Entegre niteliğiyle Proje, sadece barajlar, hidroelektrik santralleri, sulama yapıları gibi fiziksel yatırımlarla sınırlı kalmayıp, bunların yanında ve birbiriyle eşgüdüm içinde tarımsal gelişme,sanayi, kentsel ve kırsal altyapı, haberleşme, eğitim, sağlık, kültür, turizm ve diğer sosyal hizmetler gibi sosyo-ekonomik sektörlerin geliştirilmesine yönelik yatırım ve etkinlikleri de içermektedir.

GAP giderek önem kazanan bölgeler arası eşitsizliklerin giderilmesini hedefleyen devletin genel politikası çerçevesinde kendi hedeflerini oluşturmuştur. GAP, az gelişmiş bölgelerdeki kalkınma potansiyelinin ortaya çıkarılmasının kendi başına ekonomik büyüme, toplumsal istikrar ve ihracatın teşviki gibi ulusal hedeflere katkıda bulunacağına ilişkin devlet politikası ile örtüşmektedir. Nitekim GAP kalkınma hedefleri incelendiğinde, bu gerçek açıkça ortaya çıkmaktadır.

GENEL KALKINMA HEDEFLERİ

hedef_2Ekonomik yapıyı geliştirerek GAP Bölgesi’ndeki gelir düzeyini yükseltmek ve böylece GAP Bölgesi ve diğer bölgeler arasındaki gelir farklılığını azaltmak,kırsal alandaki verimliliği ve istihdam olanaklarını artırmak, GAP Bölgesi’ndeki büyük kentlerin nüfus emme kapasitesini arttırmak, bölge kaynaklarının etkili kullanımı yoluyla, kendi başına ekonomik büyüme, sosyal istikrarın ve ihracatın teşviki gibi ulusal amaçlara katkıda bulunmaktır.

Tarımsal Kalkınma Hedefleri

hedef_3Tarımsal verimliliğin artırılması ve çiftçilik faaliyetlerinin çeşitlendirilmesi yoluyla kırsal bölgelerdeki gelir düzeyini yükseltmek, tarımsal sanayilere yeterli girdi sağlamak, istihdam olanaklarını artırarak kırsal nüfusun dışa göç etme eğilimini en aza indirmek, ihraç edilebilir ürünlerin üretilmesine katkıda bulunmaktır.

SINAİ KALKINMA HEDEFLERİ

Bir yandan GAP Bölgesi’nin ekonomik kalkınmasında itici bir güç rolü oynayarak, diğer yandan eğitim, öğretim ve teknolojik gelişme için talep yaratıcısı rolünü oynayarak GAP Bölgesi’nin imajını, toplumsal refahını ve halkın motivasyonunu geliştirmek,yüksek gelirli istihdam olanaklarını genişleterek, bölgelerarası eşitsizliklerin giderilmesine katkıda bulunmak,ihracatın teşviki ve döviz gelir ve tasarruflarının arttırılması konusundaki ulusal amaçlara katkıda bulunmaktır.

GAP Master Plan’ın ortaya koyduğu hedeflerden de anlaşılacağı gibi; Bölge ekonomisini geliştirmeyi, Bölgede yaşayan vatandaşlarımızın gelir düzeyini artırmayı hedefleyen GAP, ülke ekonomisine de önemli katkılarda bulunacak bir proje niteliğindedir.GAP iki yaklaşıma sahiptir. Bunlardan birincisi entegre planlama yaklaşımı, diğeri ise sürdürülebilir kalkınma felsefesidir.

Bu iki yaklaşım birbirini tamamlayıcı niteliktedir. Entegre yaklaşım, farklı kesimlerin (tarım, sanayi, eğitim, sağlık vb. kesimler) bir arada ve eşgüdüm içinde ele alınmasını içermektedir. Sürdürülebilir kalkınma ve insani gelişme böyle bir yaklaşımın ayrılmaz bir parçası ve sonucu olarak ortaya koyulmakta, tüm kalkınma gayretlerinin merkezini “insan” oluşturmaktadır. Bu yönüyle, GAP salt ekonomik büyüme hedefine yönelmiş bir proje olmayıp, bir toplumsal dönüşüm projesi hüviyetini kazanmaktadır. Tarımsal gelişmeye paralel olarak bireylerin gelir düzeylerinin yükseltilmesi, üretim tüketim ilişkilerinin farklılaşması sosyal ilişkilere, yaşam biçimine yansıyacak, sosyal gelişme ve değişmeyi etkileyecektir. 0 nedenle GAP’ın sosyal boyutunun ayrı bir odakta ele alınıp sosyal politika hedeflerinin bu odakta geliştirilmesine gerek duyulmuştur. Çünkü söz konusu değişimi yönlendirmek, ortaya çıkacak boşlukları doldurmak, karşılanamayan ihtiyaçları karşılamak, yeni ekonomik ve sosyal düzene bireylerin uyumunu sağlamak, değişmeyi teşvik etmek ve hızlandırmak için mevcut durumun saptanmasına, değişme potansiyelinin ve eğilimlerin tanımlanmasına, ihtiyaç talep ve sorunların değerlendirilmesine gerek vardır.

Bu nedenle sosyal politika hedeflerini gerçekçi olarak saptamak için bazı sosyal araştırmalar yapılmıştır. Bunlar:

 

1. GAP Bölgesi Toplumsal Değişme Eğilimleri Araştırması
2. GAP Bölgesi Nüfus Hareketleri Araştırması
3. GAP Bölgesi’nde Kadın Statüsü ve Kalkınma Sürecine Entegrasyonu Araştırması
4. GAP Bölgesi Baraj Göl Aynası Altında Kalacak Yörelerde İstihdam ve Yeniden Yerleştirme Sorunları Araştırması
5. GAP Sulama Sistemlerinin İşletme-Bakım ve Yönetimi Projesidir.

Projelerin amacı, bir yandan bölgenin toplumsal ve kültürel yapısına, halkın ekonomik beklenti ve demografik eğilimlerine ilişkin bilgi toplamak, öte yandan toplum katılımını harekete geçirmek ve farklı toplum kesimlerini (kadınlar, göçerler, topraksızlar, kent yoksulları, vb.) kalkınma sürecine bütünleştirerek, bu değişik kesimler arasındaki sosyo-ekonomik düzey farklılıklarını azaltmanın yollarını belirlemek ve bu bilgiler ışığında somut eylem planları geliştirerek uygulayıcı kurum ve kuruluşların dikkatine sunmaktır.
Toplumsal alanda yapılan araştırmaların bulguları ışığında geliştirilen “GAP Sosyal Eylem Planı” toplumsal kalkınma politikaları, stratejiler ve uygulanacak program ve projeler konusunda, toplumsal kalkınmaya ilişkin bir ana çerçeve oluşturmuştur. Bu çerçevenin içeriğindeki kalkınma alanları; örgütlenme ve katılım, nüfus hareketleri ve yerleşme, eğitim, sağlık, tarımsal yayım, istihdam, mülkiyet ve arazi kullanımı olmak üzere yedi konu başlığı altında ele alınmaktadır.

GAP SOSYAL POLİTİKA HEDEFLERİ

Ortaya çıkan genel durumun iyileştirilmesi, kalkınma sürecinin hızlandırılması ve sorunlara çözüm getirmek amacıyla hazırlanan GAP Sosyal Eylem Planı’nın temel ilkeleri şunlardır:

GAP çerçevesinde doğa ve insan kaynaklarının geliştirilmesi amacıyla yürütülen planlama, uygulama, izleme ve değerlendirmeler yöre insanının katkısı ile yapılacaktır.
Temel kaynaklara ulaşılabilirliği sağlayacak ve kaynakların verimliliğini artıracak önlemler alınacaktır.
Kamu, yerel ve gönüllü kuruluşlarla işbirliği yapılarak, kurumların insan gücü ve diğer potansiyelinden (finansman, araç-gereç, teknik bilgi vb.) yararlanılacaktır.
Kadın ve genç nüfusa öncelik verilecektir.
GAP Sosyal Eylem Planı’nda öngörülen politika hedefleri farklı sektörler itibariyle aşağıdaki gibi oluşturulmuştur:

Hedef 1: Toplumsal Yapı

Geleneksel örgütlenmelerden kalkınmaya engel olanların ortadan kaldırılmasını hızlandırıcı çağdaş örgüt ve kurumların etkinliğini arttırmak.
Bölgede yerel alt kültürlerin ve ulusal kültürün olumlu bir sentezini sağlayacak kültür kurumlarının etkinliklerinin yoğunlaştırılacağı bir altyapı oluşturmak.
Kalkınma sürecindeki değişmeler göz önüne alınarak aile birliğini desteklemek, aile içi demokratik ilişkileri güçlendirmek.

Hedef 2: Tarım Sektörü

Tarımsal yayımın sahadaki uygulamalarında, faaliyetlerin çiftçi örgütleri, özel ve gönüllü kuruluşlara bırakılması suretiyle yayımda etkinliği artırmak. Kamunun yayımdaki görevini, bu kuruluşlarca yapılan uygulamaları destekleme ve kalite kontrolünü yapmaya kaydırmak. Kamunun eğitsel alandaki yatırımlarını tarımsal araştırma, temel eğitim, teknik ve mesleki eğitimde yoğunlaştırmak.
Tüm çiftçilerin kendi koşullarına uygun kaliteli bilgiye ulaşabilmelerini sağlamak.
Bölgede dinamik ve verimli tarımsal gelişmeyi engelleyici ürün desenleri, üretim ilişkileri, mülkiyet yapısı ve istihdamdaki aksaklıkları gidermek.
Bölgedeki tarım işletmelerinin verimli hale getirilmesi için optimum büyüklükler saptayarak işletmeleri bu büyüklükten uzaklaştıran eğilimleri ortadan kaldırıcı önlemler almak. Çayır ve mera gibi ortak kullanım alanlarının korunması yolunda önlemler almak.

Hedef 3: İstihdam

Bölgede ülke ortalamalarının üstünde olan kayıtlı işsizlik oranını azaltmak. Bölgeden daha önce göç etmiş olanlar başta olmak üzere sermaye sahibi ve nitelikli işgücünün Bölgeye dönmesini özendirmek.
Kadının istihdamını engelleyici uygulamaların kaldırılması ve istihdama katılımının özendirilmesi yolunda önlemler almak.
Bölgede toplam geliri artırıcı ve gelirin dengeli dağılımını sağlayıcı ekonomik ve sosyal önlemler almak.
Yerinde istihdam yaratacak tarıma dayalı ve tarım dışı sanayi ve örgütlenmeleri desteklemek. Bölgedeki doğal ve kültürel zenginlikleri, istihdam ve gelir artırıcı üretken yatırımlara yönlendirmek,teknoloji seçiminde verimlilik ve üretkenlik yanında, istihdam, sağlık ve çevre boyutlarını da göz önüne almak.

Hedef 4: Eğitim Sektörü

Bölgede eğitim düzeyini özellikle kız çocuğu ve kadınlar lehinde, yükseltici önlemler almak. Eğitim olanaklarının, nüfusun bütün kesimlerine yaygınlaştırılmasını sağlamak.
Bölgede okuma-yazma ve okullaşma oranlarını en azından Türkiye ortalamasına yükseltmek.
Yaygın ve örgün eğitimin işlevselliğini artırarak bu doğrultuda olanaklar geliştirmek.
Bölgede örgün ve yaygın eğitimin etkinliğinin artırılması için okul öncesi eğitim programları açılması ve yaygınlaştırılmasını sağlamak.

Nüfusun büyük bölümünü oluşturan genç nüfusu kısa ve orta vadede ekonomide etkin kılıcı, mesleki ve teknik eğitim programlarına önem vermek.

Bölgede, gelişme ve çağdaşlaşma süreçlerine katılmamış olan kadınların eğitim ve sağlık düzeylerinin ve sosyal statülerinin yükseltilmesine özel önem vermek.

Hedef 5: Sağlık Sektörü

Bebek ve çocuk ölüm oranları ile doğurganlık oranlarının en azından ülke ortalamalarına yaklaştırıcı önlemler almak.
Koruyucu sağlık hizmetlerini yaygınlaştırmak ve halkın bu hizmetlere ulaşabilirliğini artırmak.
Bölgede sulamanın yaygınlaşmasıyla ortaya çıkabilecek sağlık sorunlarını önceden tespit ederek önlenmesine yönelik tedbirler almak.

Hedef 6: Nüfus

Kalkınma hızı ile nüfus artışı arasındaki dengeyi dikkate alan, sürdürülebilir kalkınma ilkesine uygun bir nüfus politikası izlemek.
Nüfus hareketlerini, bölgenin toplumsal ve ekonomik potansiyellerinin geliştirilmesi yönünde teşvik etmek.
Bölgesel kalkınmanın etkili bir biçimde gerçekleşebilmesi için nüfusun merkez köylerde ve orta büyüklükteki kentlerde yoğunlaşmasını sağlayacak özendirici önlemler almak.

Hedef 7: Yerleşim

Toplumsal ve ekonomik gelişmelerin bir sonucu olarak yaşam alanları daralan göçer ve yarı-göçer toplulukları yerleşik hayata geçirmek.
Baraj yapımından etkilenecek nüfusun yeniden yerleştirilmesinde, toplumsal, kültürel ve ekonomik kalkınma ilkelerini gözetmek.

SONUÇ

GAP’a ilişkin toplumsal politikalar, bölgede sürdürülebilir insani gelişme hedefine yönelmiştir. Bu politikalar temel olarak sürdürülebilir kalkınmanın üç temel ayağı üzerine oturmaktadır. Bunlar katılımcılık, kalkınmada eşitlik ve adalet ve insan kaynaklarının geliştirilmesidir.

Katılımcılık, halkın kendisiyle ilgili politikaların oluşturulmasında karar verme sürecine katılmasına olanak sağlamakta, kalkınma sürecine toplumun, yerel yönetimlerin ve gönüllü kuruluşların etkin katkı ve katılımını içermektedir. Katılım toplumun kendi ayakları üzerinde durabilmesini, kalkınma çabalarını bizzat omuzlayabilmesini ve örgütlü, demokratik toplumun oluşabilmesinin yolunu açmaktadır. Aynı zamanda, bu yolla hizmetlerin etkinliği ve niteliği yükselecek, gerçek gereksinmeler karşılanabilecektir. GAP’a yönelik toplumsal politikalar katılımın projelendirilmesini içermektedir.

Kalkınmada eşitlik, toplumun yoksun kesimlerinin kalkınmaya katılması, eğitim ve sağlık gibi hizmetlere ulaşabilirliğinin artırılması, istihdam olanaklarının yaratılması ve sosyal güvenlik sistemi kapsamının genişletilmesini gerektiren toplumsal politikaların temel hedeflerini oluşturmaktadır.

Hizmet ve yaşam kalitesinin geliştirilmesi ve tüm kesimler için erişilebilecek çağdaş bir asgari yaşam standardını sağlayacak dengeli bir dağılımın gerçekleşmesi sosyal politikanın temel işlevselliğidir.

GAP’a ilişkin toplumsal politikalar, bu üç konunun bir arada gerçekleştirilmesine yönelik projelerin hayata geçirilmesi yoluyla etkin kılınmaya çalışılmaktadır.

GÜNEYDOĞU ANADOLU PROJESİ ( GAP )

gap_1Temel hedefi, Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde yaşayan vatandaşlarımızın gelir düzeyi ve hayat standardını yükselterek, bu bölge ile diğer bölgeler arasındaki gelişmişlik farkını ortadan kaldırmak, kırsal alandaki verimliliği ve istihdam imkanlarını artırarak, sosyal istikrar, ekonomik büyüme gibi milli kalkınma hedeflerine katkıda bulunmak olan GAP, çok sektörlü, entegre ve sürdürülebilir bir kalkınma anlayışı ile ele alınan bir bölgesel kalkınma projesidir. Proje alanı Fırat ve Dicle nehirlerinin oluşturduğu havzada olan ve tarihte Yukarı Mezopotamya olarak bilinen ovalarda yer alan 9 ili kapsamaktadır. (Adıyaman, Batman, Diyarbakır, Gaziantep, Kilis, Mardin, Siirt, Şanlıurfa, Şırnak)

gap_21970′lerde Fırat ve Dicle nehirleri üzerindeki sulama ve hidroelektrik amaçlı projeler olarak planlanan GAP, l980′lerde çok sektörlü, entegre bir bölgesel kalkınma projesine dönüştürülmüştür. Proje, sulama, hidroelektrik, enerji, tarım, kırsal ve kentsel altyapı, ormancılık, eğitim ve sağlık gibi sektörleri kapsamaktadır. Su kaynakları programı 22 baraj, l9 hidroelektrik santrali ve l.7 milyon hektar alanda sulama sistemleri yapımını öngörmektedir. Toplam maliyeti 32 milyar ABD doları olan Proje’nin, enerji santrallerinin toplam kurulu gücü 7476 MW olup yılda 27 milyar kilovat/saat enerji üretimi öngörülmektedir.

Bugün geldiği nokta itibariyle proje, gelecek kuşaklar için kendilerini geliştirebilecekleri bir ortam yaratılmasını amaçlayan, sürdürülebilir insani kalkınma felsefesi üzerine kurulmuştur; kalkınmada adalet, eşitlik, katılımcılık, insan kaynaklarının geliştirilmesi çerçevesinde çevresel, mekansal, ekonomik, sosyal ve sulamada sürdürülebilirlik GAP’ın temel vizyonunu oluşturmaktadır.

gap_3Türkiye Cumhuriyeti’nin uyguladığı bölgesel kalkınmaya yönelik en büyük ve kapsamlı proje olan Güneydoğu Anadolu Projesi için önemli aşamalara ulaşılan bir dönem geride bırakılmıştır. Proje finansal açıdan %40′ları aşan bir gerçekleşme oranına ulaşmıştır. GAP enerji sektöründe %73′e, tarım sektöründe ise %ll’e varan bir gerçekleşmeyi sağlamış bulunmaktadır. Çağdaş uygarlık seviyesine ulaşmada, su kaynaklarının değerlendirilmesi amacıyla başlatılan Güneydoğu Anadolu Projesi, süreç içinde, Güneydoğu Anadolu Bölgesi’ni çağlar öncesindeki mamur ve müreffeh konumuna getirmeyi ve bu konumu yüzyıllarca muhafaza etmeyi amaçlayan, gerek teknik gerekse ekonomik ve sosyal donanımını bu kutsal amaca hasreden bir proje olma noktasına ulaşmıştır.

Proje’nin sosyal boyutuna verilen önemin her geçen gün artması, GAP’ı uluslararası platformlarda “Sürdürülebilir insani gelişme”ye örnek gösterilen bir noktaya taşımıştır.
GAP, günümüzde insan unsurunu ön planda tutan katılımcı ve sürdürülebilir ekonomik ve insani gelişme modelini benimsemiş uygulamaları ile ulusal ve uluslararası kamuoyu tarafından artık bu özellikleriyle de bilinen ve izlenen bir proje haline gelmiştir.